Twee nieuwe kinderboeken van Cao Wenxuan

Er is nog maar heel weinig Chinese kinder- of jeugdliteratuur vertaald naar het Nederlands (andersom veel meer, van Annie M.G. Schmidt tot Hans & Monique Hagen), dus het is mooi dat er nu weer twee boeken aankomen van Cao Wenxuan, een van de meest gevierde Chinese kinderboekenschrijvers.

Cao Wenxuan heeft in eigen land al allerlei prijzen gewonnen en kreeg in 2016 de Hans Christian Andersen-prijs voor Brons en Zonnebloem, een verhaal over de vriendschap tussen een arme plattelandsjongen en een meisje uit de stad dat tijdens de Culturele Revolutie naar zijn dorp wordt gestuurd. Dit boek is trouwens nog niet in het Nederlands vertaald, wel in (onder andere) het Engels en het Duits.

Wat is er al wel van Cao verschenen in Nederland: in 2016 De veer bij Clavis en in 2017 drie boeken vertaald uit het Engels. En daar komen nu twee titels bij, ook in de serie Wawa de wondervogel en uitgegeven door Leonon: De zwarte kat en Waar is de baby?, deze keer rechtstreeks uit het Chinees vertaald, door mij.

Omslag van De zwarte kat.

Hoofdpersoon Wawa is een vreemdsoortige vogel die op een dag is neergestreken in Spreeuwenstad en niet meer is weggegaan. Hij weet niet zeker of hij zijn soortgenoten ooit nog zou kunnen terugvinden, maar hij is zich intussen thuis gaan voelen in het stadje en wil er niet meer weg. In De zwarte kat maakt Wawa een nieuw vriendje: een verweesd klein sijsje dat hij als een soort petekind opneemt. Tragiek slaat toe als het sijsje te grazen wordt genomen door de zwarte kat uit de titel, en Wawa besluit tot wraak. Hij maakt het de kat op allerlei manieren flink lastig tot het beest niet meer weet waar ze het zoeken moet.

In Waar is de baby? is Wawa getuige van kinderroof: een snode vreemdeling steelt een baby uit een kinderwagen als er even niemand oplet. Wawa houdt alles scherp in de gaten en weet uiteindelijk de dorpelingen duidelijk te maken wat er gebeurd is en hen naar de baby toe te leiden. En passant heeft hij de snode vreemdeling op weten te sluiten.

Omslag van Waar is de baby?

Best zware kost eigenlijk, was mijn eerste indruk: een dood kameraadje, een ontvoerde baby... En dat blijkt wel te kloppen met Cao’s ideeën over kinderliteratuur: hij wil niet alleen iets simpels zeggen over het dagelijks leven, maar ook moeilijker onderwerpen aan de orde stellen. De verhalen zijn eenvoudig verteld, maar daarom niet minder effectief. Met een paar subtiele zinnen laat Cao in De zwarte kat mooi zien hoe Wawa vaderlijke gevoelens heeft voor het sijsje, en hoe hij aan het eind van het boek zijn grote verdriet om diens dood verwerkt door het sijsje symbolisch te begraven. Tegelijk zijn de wraakacties tegen de zwarte kat fijn slapstickachtig neergezet.

Een ander thema dat me begon op te vallen aan Cao’s werk, voor zover ik het ken, is dat hij graag over vogels schrijft. In de Wawa-boeken natuurlijk, maar ook De veer benadert zijn onderwerp vanuit vogels en zijn bekendste essay (sanwen) 'Crows' filosofeert over alle aspecten van het kraai-dom.

De zwarte kat en Waar is de baby? worden vrijdag 5 april om 16:00 feestelijk gepresenteerd in boekhandel De Vries Van Stockum in Den Haag. Toegang is gratis, meld je van tevoren aan en maak kans op alle boeken van de Wawa-serie.

Besproken werk van Cao Wenxuan:
De Wawa de wondervogel-serie:
– Spreeuwenstad en de piraten, Red de visser en Hoe pak je een adelaar aan?, via het Engels vertaald door Anne-Marie Westra-Nijhuis (Lierderholthuis: Leonon, 2017).
– De zwarte kat en Waar is de baby?, uit het Chinees vertaald door Annelous Stiggelbout (Lierderholthuis: Leonon, 2019).
De veer, uit het Chinees vertaald door Lise Merken (Hasselt: Clavis, 2016).
'Crows', vertaald door Helen Wang, in Pathlight Summer 2015. Ook online te lezen via Read Paper Republic.
Bronze and Sunflower, vertaald door Helen Wang (Londen: Walker Books, 2015).

The Good Dinners - Zhang Chu

Een oude vrouw komt in een klein dorp wonen en leidt daar een onopvallend leven. Ze leert een paar andere vrouwen kennen maar doet niet echt mee met het dorpsleven en -geroddel. Op een dag ziet ze een jongen die blijkbaar door de andere kinderen gepest en uitgesloten wordt. Kort daarna komt hij ‘s avonds als ze in slaap valt haar kliekjes stelen, en zij begint eten speciaal voor hem klaar te maken. Uiteindelijk leggen ze contact. Maar dan worden de dorpelingen boos: de jongen heeft aids, zijn ouders zijn er al aan overleden en ze geloven dat hij besmettelijk is. Intussen wordt langzaam duidelijk dat de oude vrouw in haar vorig leven een beroemde diva was en haar kinderen willen dat ze de rol van beroemde moeder weer komt spelen – waar zij geen trek in heeft.

De jongen woont op een heuvel vlak buiten het dorp, die de oude vrouw eigenlijk niet meer op komt. Als alle antagonisten – de dorpelingen, de zoon – haar komen opjagen, klimt ze, stapje voor moeizaam stapje, toch naar hem toe, omhoog, de lucht en de sterren tegemoet.

In het Chinees wordt de omgeving van het dorp zo omschreven:

麻湾呢，除了村西有块方圆百米的土岗，全然是平地。若是站荒田里环四周，便是由地平线草草勾勒的浑圆。

Letterlijk wordt die tweede zin:

Als je, staande in het veld, om je heen keek, werd je door de horizon om-schetst met een volmaakte cirkel.

Ik zou er denk ik van maken:

Als je in het veld stond en om je heen keek, was de horizon als een volmaakte cirkel om je heen getekend.

Maar de Engelse vertaling is werkelijk subliem:

As for the village itself, it was as flat as could be, bar one hillock at the western edge, maybe one hundred meters in circumference. You could stand out in the fields and the horizon would sketch a perfect circle around you.

Grafheuvel in de buurt van Xi'an. Foto van hier, via Google.

Ik realiseer me, nu ik deze beschrijving nog eens lees, dat de heuvel waarschijnlijk een grafheuvel is van een keizer of ander hooggeplaatst persoon uit vroeger tijden, wat de dood-metafoor nog sterker maakt.

Zhang Chu (Hebei, 1974) is een van de bekendere schrijvers van zijn generatie. Hij werd me een paar jaar geleden getipt als een interessante naam om in de gaten te houden. Voor dit verhaal won hij de Lu Xun-literatuurprijs, een belangrijke Chinese prijs.

Verhaal: ‘The Good Dinners’ door Zhang Chu, vertaald door Roddy Flagg, in Pathlight Autumn 2015.

Russian Army Belt – Ma Xiaoli

Qin, een Chinese luitenant-kolonel aan de Russische grens, heeft al jaren een vriendschappelijke competitie met Boris, de Russische kolonel aan de overkant. Als de relaties in de loop der decennia wat ontdooien, houden de twee legers af en toe een gezamenlijke oefening, wat de verhoudingen nog wat verder verdiept maar ook de verschillen zichtbaarder maakt.

Chinese en Russische soldaten op een gezamenlijke oefening.
Foto van hier, via Google.

Tegen die achter-grond is dit een parabel over cultuurverschillen: mensen uit verschil-lende landen pakken dingen verschillend aan en reageren verschillend op dingen, en zo hoort het ook. We moeten elkaars verschillen aanvaarden zonder onszelf minder te vinden. Wij zijn wij en zij zijn zij en zo is het goed. Soms pakken de Russen iets dom aan en komen de Chinezen te hulp, dan weer reageren de Russen ergens juist heel goed op terwijl de Chinezen niet die mogelijkheid hebben. Qin vindt de Russische legerriem mooier dan de Chinese, maar ziet opeens de schoonheid en waarde van de Chinese riem in als Boris graag wil ruilen: we moeten onze eigen dingen op waarde weten te schatten.

Ma Xiaoli ging schrijven na een carrière van dertig jaar in het leger, aldus het toelichtende tekstje, en zo krijgen we een verhaal dat nadrukkelijk literair is en zich al even nadrukkelijk afspeelt in het Chinese leger. Hoe zou je dat genre noemen, legerliteratuur? Militaire literatuur? De Chinese literatuur heeft meer van dit soort niches: Liu Qingbangs ‘Pigeon’ (Pathlight oktober 2015, vertaald door Rachel Henson) dat zich afspeelt in een kolenmijn, geschreven door een schrijver die inderdaad die achtergrond heeft. Yan Lianke’s Dien het volk: ook een verhaal van een schrijver uit het leger, dat zich afspeelt in het leger. A Yi’s literatuur over misdaad – geen thrillers of whodunits, maar verhalen die zich afspelen in het milieu van politiemensen en/of misdadigers – terwijl A Yi zelf politieman is geweest. In de Nederlandse literatuur komt dit voor zover ik weet bijna niet voor, terwijl het volgens mij een verrijking is. Ik weet niet of mensen die het leger, de mijn of de politie van nabij kennen zulke literatuur extra fijn vinden, maar de lezer die die werelden niet kent leert er iets meer door en het verhaal zelf wordt geloofwaardiger (en rijker) doordat de auteur deze wereld van binnenuit kent.

Verhaal: ‘Russian Army Belt’, door Ma Xiaoli, vertaald door Philip Hand, in Pathlight Autumn 2015.